Yıldızın son can çekişmeleri gözlendi

Max Planck Radyo Astronomi ve Avrupa Güney Yarım Küre Gözlemevi(ESO)'nden araştırmacılar komşu gökadalardan biri olan Büyük Macellan Bulutu'nda ölmekte olan süper-dev bir yıldızın yakın görüntüsünü elde ettiler. Yıldızların bizlere uzaklıkları çok fazla olduğundan yakın görüntü elde edilmesinin çok zor olduğunu belirten yetkililer keşfi Şili'deki 8m'lik teleskoplardan oluşan VLTI sistemini girişim metoduyla kullanıp 60m'lik bir teleskobun çözünürlüğünü elde ederek yaptılar. Yıldızın gözlemlerde ölüm anı sebebiyle etrafında kalın gaz ve toz kabartısı oluşturduğu görüldü. Güneş'imizden 25 kat daha büyük olan yıldız şu anda o kadar hızlı madde saçıyor ki, kütlesinin %10-%40'ını kaybettiği düşünülüyor.

Yıldızlar ölüm evrelerinde etraflarına devasa materyal fırlatırlar ve yavaş yavaş küçük bir hacmin içine sıkışırlar. Fırlattıkları materyaller yıldızın etrafında bir kabartı şeklinde toz bulutları oluşturur. Bir yıldızın supernova olarak patlamadan önce öldüğünü gösteren en önemli işaret bu oluşumlardır. Fakat yıldızların uzaklıkları nedeniyle bu oluşumları şu ana kadar gözleme imkanı olmamıştı. Araştırmacıların birden çok teleskobu bir arada girişim (interferometer) yöntemiyle birleştirmeleri sonucu ulaştıkları çözünürlük bizim galaksimiz dışındaki ölen bir yıldızı görüntülemeye bile yetti!

VLTI ve ESO'daki araştırmacılar yıldızın etrafındaki toz kabartısının termal ışınımını incelemek için orta-kızıl ötesi bandında çalışan MIDI girişim aracını kullanarak 8m büyüklüğündeki üç teleskobu birleştirerip elde ettikleri girişim teleskobu ile Büyük Macellan bulutundaki ölen süper-dev yıldız WOH G64'un görüntüsünü elde ettiler. Yıldız bizden 160.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor.

Araştırma sonucu elde edilen veriler teorik olarak hesaplanan modellere çok benziyor. Yıldızın etrafında oluşması beklenen toz bulutları gözlenen kabarmalarla teyit edilmiş oldu.

Ölen bir yıldızın etrafında oluşan toz bulutlarının ilüstrasyonu

Süper-dev yıldız WOH G64'ün büyüklüğü Saturn'ün Güneş etrafındaki yörüngesi kadar ve gözlenen kabartının boyutları ise bundan çok daha büyük; iç yarıçapı 120 astronomi birimi (1 astronomi birimi=Dünya Güneş arası uzaklık/8 ışık dakikası) ve kalınlığı ise 1 ışık yılı.

Bin yıl ya da daha fazla süre sonra WOH G64'de tıpkı Büyük Malcellan Bulutsusu'nda gözlenen 1987A gibi bir supernova ile patlayacak. Kütlesine ve bize olan uzaklığına bakılarak patladığı zaman Dünya'dan çıplak gözle görülebileceği belirtiliyor.

Kaynak : Max Planck Institute

Phoenix tekrar çevrimiçi!

Bir önceki iletimde bahsettiğim MRO üzerindeki UHF radyo probleminin çözüldüğü belirtildi. Dün NASA tarafından yapılan açıklamada Phoenix'in Dünya ile haberleşmesinde kullanılan MRO üzerindeki UHF radyoya erişilemedği açıklanmıştı. Bu problem Dünya üzerinden Phoenix'e emirlerin gönderilemediği ve Phoenix üzerinden verilerin alınamadığı bir günlük gecikme yaratmıştı. Bügün açıklandığı üzere problem çözüldü ve Phoenix MRO üzerinden Dünya'ya veri göndermye başladı. Böylece dün planlanan robot kolun ilk deneme hareketleri yapılmaya başlanacak. Phoenix'in kamerası ile aracın kendisini çektiği son gönderdiği fotoğrafı aşağıda görebilirsiniz.


Mars üzerindeki keşif araçlarından alıştığımız Mars panaromaları yavaş yavaş oluşturulmaya başlandı. Aşağıda oluşturulan bir kaç panaromanın bitmemiş hallerini görebilirsiniz. Phoenix ekibi kamera ile çekilen fotoğrafları birleştirerek bu geniş açı fotoğrafları elde etmek için çalışıyorlar.



Kaynak : UniverseToday

İÜ Amatör Astronomlar Kulübü Mayıs Etkinlikleri - 29/30 Mayıs

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü'nün her sene olduğu gibi bu sene de düzenlediği etkinlik yarın-29 Mayıs'ta başlıyor ve iki gün sürüyor. Bu seneki programa bakıldığında çok da güncel konuların konuşulacağı ve çok verimli bir etkinlik olacağı anlaşılıyor. Güncel Mars ve Güneş Sistemi dışı gezegenlerin de konu olarak bulunduğu etkinlikler İstanbul Üniversite'sinin Beyazıt Kampsünde gerçekletirilecek; katılım herkese açık ve ücretsiz!

Geçen sene İÜ'deki dostlarımızın etkinliğine katılma fırsatım olmuştu ve çok güzel iki gün geçirmiştim. Gündüz seminerlerle bir çok ilginç konuda bilgi almış akşam da gökyüzü gözlemi ve müzik dinletisiyle keyif yapmıştık. Bu seneki program geçen senekindne daha yoğun ve bana kalırsa çok çok daha ilgi çekici; her geçen sene etkinliğin geliştiği görülebiliyor.

Etkinliğin detaylı programına Amatör Astronomlar Kulubu sitesi üzerinden erişebilirsiniz:

http://astronomi.istanbul.edu.tr/mayis2008/

Phoenix - Genel Değerlendirme

Final sınavlarımı atlatmanın sevinciyle tekrar kaldığım yerden devam etmek istiyorum. Phoenix sonunda Mars'ta. Pazartesi gecesi TSİ ile 02:53'de yüzeye iniş yaptı ve ilk andan itibaren müthiş fotolar gönderiyor. İki gündür çalışmalarım arasında NASA'nın brifinglerini ve Planetary Society'den Amily'nin webcast'lerini takip ediyorum ve bir kaç problem dışında herşey yolunda görünüyor. Probleme biraz sonra değineceğim, fakat benim en çok ilgimi çeken fotoğrafları sizinle paylaşmak istiyorum. Bu fotoğraflar Phoenix'in Mars atmosferinde iniş yaparken paraşütün açılmasından 20 sn sonra Mars Recoinnassance Orbiter üzerindeki HiRISE kamerası ile yörüngeden çekilen fotoğraflar. Bu, bu tarz görevlerde bir ilk ve Phoenix'in iniş anını çok açık bir şekilde gösteriyor:

Bu fotoğraftaki görüntüden biraz uzaklaştığımızda aşağıdaki görüntüyü görüyoruz!! Çok ilginç, yani Phoenix bu kraterin ortasına mı indi, diye soruyorsanız cevabım hayır! Bu sadece bir göz yanılması. Phoenix iniş yaparken bu Heimdall adlı kraterin 20km kadar önünden geçiyor fakat iniş yaptığı yer burdan çok daha uzak.


Bunun yanında MRO'nun çektiği bir başka fotoğrafta Phoenix yüzeyde açık bir şekilde görülebiliyor.

Bu fotoğrafta sadece Phoenix yok. Güneyde görünen iniş anında bırakılan paraşüt ve güney doğudaki ise ısı kalkanı. Isı kalkanının atmosferde geçiş sırasında karardığı burdan bile belli oluyor. Paraşüt Phoenix'den yaklaşık 300m, ısı kalkanı ise 200m kadar uzakta.

Peki ilk başta bahsettiğim sorun neydi? Görevin ikinci gününden itibaren MRO üzerinden Phoenix ile haberleşen radyoya erişilemiyor. Yani MRO üzerindeki UHF radyoda şu anda bir problem var. Dünya'dan Phoenix'e günlük emirler ve Phoenix'den görüntüler bu hat üzerinden gittiğinden bu problem görevde küçük bir gecikmeye neden oldu. NASA dünkü brifingde konuyla ilgili bir açıklama yaptı ve sorunu çözmeye çalıştıklarını belirtti. Fakat bu görevin başarısızlığa uğrayabileceği anlamına gelmiyor. Çünkü tıpkı MRO gibi Mars yörüngesinde bulunan Mars Oddyssey üzerinde de bir yedek radyo bulunuyor ve bugünden itibaren problem çözülemediği takdirde emirler bu radyo üzerinden gönderilecek. Plana göre dün Phoenix üzerindeki robot kolun ilk denemeleri yapılacaktı fakat bu, bir günlük bir gecikmeye uğradı. Yetkililer şu anki takvime göre robot kolu oynatmaya başlayarak sisteme bulunduğu yüzeyin 3 boyutlu halini öğretecekler ve ardından görevin 8. ya da 10. günü gibi topraktan ilk örnekleri alıp teste başlayacaklar. Ayrıca robot kol üzerinde bulunan kamera ile de toprağın detaylı fotoğrafları çekerek bir çok bilgi edinecekler

Bu çalışmaların yanında Phoenix üzerindeki kameralarla etrafın bir çok fotoğrafını çekerek Dünya'ya gönderiyor ve görev ekibi bu fotoğraflarla güzel Mars panaromaları oluşturuyorlar. Kutup bölgesine yakın iniş bölgesinin beklendiği gibi düzlük olduğu açık bir şekilde görülüyor. 5km kadar doğuda hafif tümseklerin görüntüleri de göze çarpıyor. Yakın bir zamanda bu panaroma fotoğraflar da yayınlanacak.

Görev ile alakalı son gelişmeler bunlar. İnişin üzerinden 3 gün geçmesine rağmen herşey yolunda gitti ve bölgenin bir çok fotoğrafına eriştik. Hava durumu verilerine göre de Phoenix bir süre daha sıkıntı çekmeden görevine devam edecek. Beni en çok heyecanlandıran şey ise dün basın brifinginde sözü geçen Phoenix'in üzerinde Planetary Society tarafından konulmuş ve Mars'a gönderilmiş bir mikrofon. Mars yüzeyinde ilerlyen günlerde ses kaydı yapacak. Görevin kritik hedefleri gerçekleştirildikten sonra ancak çalıştırılacağı belirtildi. Neler duyacağımızı merak ediyorum!

Phoenix Mars araştırmaları konusunda çok önemli bir adım. Mars'taki koşulların detaylı bir analizini yapacak olması belkide ilerde Mars'a insanlı yolculuklar için bir çok veri sağlayacak. Şimdilik hayal gibi görünsede bu görev sonucu çıkacak verilerin insanlığın uzay macerasını kökünden değiştirebileceğine inanıyorum...

ve Beklenen An.. Phoenix Mars'a indi

Dün heyecanlı bir bekleyişin ardında Phoenix'in TSİ ile 02:53:44'de Mars'a inişi doğrulandı. Dün gece bu tarihi anı izlemek üzere NASA TV'ye kilitlenmiştik. Görev yetkililerinin ve operasyon merkezindekilerin heyecanları doruktaydı, tıpkı bizler gibi.

Phoenix'in uçuş parçasını(cruise stage) bıraktıktan sonra heyecan had safhadaydı ve herkes merakla EDL iniş fazını bekliyordu. İnişte en kritik olan 7 dakikalık dehşet olarak tanımlanan kısıma dakikalar kalmıştı ve Oddysey'den gelen verilerin hepsi nominaldi. Bütün süreçler eksiksiz ve sorunsuz bir şekilde gerçekleşiyordu. Ardından EDL başladı ve ben de bilgisayarda bir tarafta NASA TV bir tarafta Nasa tarafından hazırlanan EDL simulasyonu açık heyecanla izliyordum.

EDL'den yavaş yavaş haberler gelmeye başladı, paraşüt başarıyla çıldı, ısı kalkanı fırlatıldı, bacaklar açıldı, thrusterlar ateşlendi araç havada son konum manevrasını yaparak inişi gerçekleştirdi. İniş haberi geldiğinde Operasyon Odası alkışlar ve sevinç çığlıklarıyla dolup taşmıştı ve bu çok güzel bir andı. İlk defa gerçek zamanlı bir şekilde böyle bir olaya şahit oluyordum.

Phoenix tamamiyle hatasız bir şekilde iniş yapmıştı; alınan veriye göre yüzeyde derecenin 1/4'ü kadar eğimle duruyordu ve güneşş panelleri için gerekli olan doğu-batı oriyantasyonunu da sağlamıştı! Artık iniş nedeniyle oluşan tozun kalkıp, güneş panellerinin açılmasını ve ardından ilk resimleri beklemek kalmıştı.

Hemen Gökbilim foruma girip benim gibi gecenin 3'ünde izleyip forumda takılan varmı diye baktığımda 4-5 kişiyi gördüm, ilk haber mesajını atamasam da sevincimizi forumdakilerle paylaştık. Sabah kalkmam gerektiğinden 05:00'de ilk fotoğrafların yayınlanmasına kalamadım ama kalktığımda ilk işim fotoğrafları incelemek oldu ve yüzeyden gelen ilk fotoğraf Phoenix'in tıpkı tahmin edildiği gibi çorak ve dümdüz bir alana iniş yaptığını doğruluyordu.

Ardından Güneş panellerinin düzgün bir şekilde kurulduğunu gösteren fotoğraflar geldi :


Ayak desteklerinin yere istendiği gibi oturduğunu doğrulayan fotoğraflar. Bu fotoğraf detayları göstermek adına işlenmiş bir fotoğraf :
Phoenix'den gelen görüntülerle oluşturulan ilk mozaik :

Ve yüzeyin ilk renkli fotoğrafı :

Phoenix sonunda Mars'ta ve bize Mars kutup bölgesinin resimlerini göndermeye başladı bile. Mars'ı farklı bir gözden ve bölgeden görmek çok güzel. Son detayları paylaşmaya devam edeceğim...