ders etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
ders etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
0
yorum

27 Ocak 2019 Pazar

ESIPAP Günlükleri: İlk haftanın ardından

ESIPAP dedektör okulunun ilk haftasını tamamladık (günlüğün ilk yazısı için şuraya alalım). Dolu dolu geçen bir haftadan geri kalanları özetleyip, verilen dersler hakkında kısaca bilgi vermek, ilgilenenlerle ders materyallerini paylaşmak amacım.

Bu hafta iki modülden oluşan bir program vardı (gün gün programa ve ders materyallerine Indico sayfasından ulaşılabilir). Salı günü başlayan ilk modül 'Deneysel (Gözlemsel) Kozmoloji', büyük ölçekte evrenin özelliklerini incelemek için kullanılan temel düzeyde teorik ve deneysel yöntemlerden bahseden ilginç bir dersti. Dersin odak noktasını, gözlemsel kozmolojinin en önemli veri kaynağı olan 'Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması' (Cosmic Microwave Background - CMB) ve bu ışımanın tayfı üzerinden yapılan analizler oluşturuyordu. Lisansta aldığım kozmolojiye giriş dersi ve astronomiye aşinalığım sayesinde birçok kavramı biliyor olsam da özellikle CMB konusunda detaylı analizler benim için epey yeniydi. Toplam dört saat teorik dersin ardından dersin uygulaması için ayrılmış dört saatte de, oluşturulan küçük gruplarla iki gün boyunca bize verilen bir problemi çözmeye çalıştık. Bizim gruba düşen problem, evrenin oluşumunun ilk saniyesinde gerçekleştiği düşünülen çok hızlı genişleme (Inflation) sebebiyle ortaya çıkan kütle çekim dalgalarının CMB fotonları üzerinde bıraktığı polarizasyon etkisini Dünya üzerinde ölçebilecek bir deney tasarlamaktı. Avrupa Uzay Ajansı'nın Planck uydusu ve Güney Kutup'taki BICEP deneyinin ölçmeye çalıştığı, fakat yeterli hassasiyete sahip olmamaları ve sinyali bulmayı zorlaştıran çeşitli astrofiziksel arkaplan gürültüsü nedeniyle başarılı olamadığı konuya çeşitli 'zarf arkası hesapları' yaparak bir çözüm getirmeye çalıştık. Sonuçta Güney Kutup'ta arka plan sinyallerinden etkilenmeyeceğini düşündüğümüz bir frekansta çalışacak bir teleskop görevi tasarladık. Sonrasında grup halinde önerimizi sunduk.

İkinci modül ise bu haftanın 'ısınma turları' kapsamında 'Deneysel Parçacık Fiziğine Giriş' dersiydi. Dersi veren Annecy'den Marco Delmastro 5 x 1.5 saatlik ders ve bir o kadar uygulama dersiyle tek kelimeyle şov yaptı diyebilirim. Parçacık etkileşimlerinde kinematik hesaplarla başayıp sırasıyla parçacıkların madde ile etkileşimleri ve dedektörler, temel düzeyde hızlandırıcılar, parçacık fiziği analizi temelleri ve sinyal/arkaplan kavramları, son olarak da nötrinolar üzerine ayrı bir dersle temel deneysel parçacık fiziğini taramış olduk. Bu derslerin amacı önümüzdeki hafta başlayacak detaylı dersler için farklı alanlardan ve seviyelerde gelen katılımcıların seviyesini bir şekilde eşitlemekti. Dersin en güzel tarafı teorik olarak gördüğümüz kavramların hemen ardından gelen derste tahtada gerçek deney senaryoları için hesaplamalarını yapmak oldu. Dersin ikinci gününde deneysel parçacık fiziğinde temel parçacıkların keşiflerine dair sekiz tarihsel makalenin her birini, bir yüksek lisans bir de doktora öğrencisinden oluşan gruplara dağıtıp makaleleri okuyup, anlayıp kısa bir sunumla diğelerine anlatmamız istendi. Bizim gruba 80'lerde CERN'deki proton-antiproton çarpıştırıcısındaki UA2 deneyinde ilk defa gözlenen hadronik jet'lerin keşif makalesi (Observation of very large transverse momentum jets at the CERN p-pbar collider) geldi. Tarihsel, orjinal bir makale üzerine kafa yorup bunu sunmak epey kafa açıcı oldu. (Makaleyle ilgili bir iki güne daha detaylı bir yazı yazmayı planlıyorum.)

 UA2 makalesi üzerine çalışıp sunumu son haline getirirken

Son gün ise biraz da bilgisayarla analiz konusunda temel fikirlerden bahsedilen derste hocanın önceden hazırladığı Github sayfasındaki materyallerle Python ve ROOT arayüzü kullanarak Higgs parçacığından gelebilecek bir sinyali ve arkaplanın simulasyonunu yapıp, sinyali arkaplandan ayırt etmenin yolları üzerine pratik yaptık. Epey anlaşılabilir ve oldukça pedogojik bir şekilde hazırlanmış olan analizin yer aldığı Jupyter Notebook'a ders materyallerinin de yer aldığı Github sayfasından indirip göz atabilirsiniz.

Uygulamada simulasyonunu yaptığımız 125 GeV kütleli Higgs parçacığını üssel bir arkaplan üzerinde küçük bir 'tümsek' olarak gösteren grafik

Derslerin yanında aynı enstitüde ESIPAP'a paralel olarak iki ay boyunca gerçekleştirilen hızlandırıcı okulu JUAS'ın belirli günlerde ders sonrası ortak seminerlerlerine de katılıyoruz. Bu haftaki seminerde CERN'den O. Brunnig geçen haftalarda tasarım raporu yayınlanan Future Circular Collider (FCC) ve gelecekti diğer hızlandırıcı projelerinden ve bu projelerin önündeki teknik problemlerden bahseden bir seminer verdi. Özellikle hızlandırıcı perspektifinden gelecekti proje önerilerini görmek epey aydınlatıcıydı.

Future Circular Collider seminerinden bir kare

Son olarak haftasonu biraz rutinin dışına çıkıp, hava almak adına Cenevre'ye inip şehirde tur atıp her geldiğimde uğradığım büyük kitapçı Poyet'e uğradım, birkaç fotoğraf çektim.

Cenevre şehir merkezindeki ünlü 'fıskiye' ve gölde yüzen kuğular; şehrin sessizliği hiç de alışık olduğum türden değildi...

Dört gün boyunca sabah dokuzdan akşam altıya kadar süren dersler sebebiyle epey yorulmuş olsam da aldığım derslerin kaliteleri, her öğrendiğimizin paralelinde uygulamalarını yapıyor olmak, küçük bir odaklanmış grupla sürekli parçacık fiziği tartışıyor olmak müthiş bir tatmin hissi yaratıyor. İtiraf etmem gerekir ki böylesine kaliteli ve eğitici derslere eğitim hayatım boyunca katıldığımı hatırlamıyorum. Tahtada kuru kuru anlatılan derslere öylesine alışmışım ki, verilen şeyin hemen ardından gerçek senaryolarda nasıl uygulandığına dair problem çözmek, eğitimin içinde gerçek makaleler okuyup,  tartışmak bunu sunmak benim için fazlasıyla baş döndürücü oldu. Böylesine verimli geçen bir haftanın ardından gelecek iki haftayı açıkçası iple çekiyorum.
0
yorum

28 Ocak 2016 Perşembe

13. Fizik Haftası 1-5 Şubat'ta İTÜ'de!

Altı yıldır fizik öğrencileri tarafından yine fizik öğrencilerine yönelik olarak düzenlenen Fizik Haftası'nın bu yıl 13.'sü İstanbul Teknik Üniversitesi'nde gerçekleştirilecek. 1-5 Şubat tarihleri arasında bir hafta boyunca lisans-yüksek lisans- doktora öğrencilerinin kendi çalıştıkları ya da ilgi alanları dahilindeki konuları olabildiğince ulaşılabilir, daha çok 'deneyim paylaşımı' şeklinde kısa ders ve sunumlarla anlatacaklar.


Açılış konuşmasını Mimar Sinan Ünv. Fizik Bölümü'nden Doç. Dr. Afif Sıddıki veriyor olacak. Pazartesi öğleden sonra ve salı sabah olmak üzere iki oturumluk 'Klasik Fizikte Faz Uzayı' başlıklı benim de bir katkım olacak. Konuşmamın özeti aşağıda:

Fiziksel bir sistemi karakterize etmek için kullanılan parametreleri, koordinatları veya durum değişkenlerini geometrik olarak incelemek adına faz uzayına yerleştiririz. Ardından genellikle çok-boyutlu bir yapıya sahip bu uzay üzerinde çalışarak sistemin davranışını (örneğin klasik bir sistemin yörüngesini) anlamaya çalışırız. Bu konuşmada öncelikle fizikte temel dersler almaya başladığımızdan itibaren karşımıza çıkan faz uzay kavramını tanımlayıp, tarihsel kökenlerine kısa bir giriş yapacağız. Ardından klasik mekanikten temel birkaç problemi faz uzayı üzerinde tanımlayıp, klasik faz uzayının geometrisine giriş yapacağız. Bu noktada ilk inceleyeceğimiz başlık Liouville’in ünlü faz uzayında yörünge boyunca korunan yoğunluk fonksiyonu kavramı olacak. Burada Hamiltonyen sistemlerin genel tanımını verip, sistemin faz uzayındaki hareketini bir akış olarak göstereceğiz. İkinci olarak da Poincaré’nin sonlu bir faz uzayına sahip sistemler için ifade ettiği Recurrance (tekrarlama) Teoremini faz uzayındaki hareketi istatistiksel olarak inceleyerek kanıtlamaya çalışacağız. 
Kaynaklar: 
Introduction to Modern Dynamics - David D. Nolte - Oxford Unv. Press (2014)
Tangled Tale of Phase Space - David D. Nolte - Physics Today - Nisan 2010
NPTEL Physical Applications of Stochastic Processes Youtube Video (Lecture 28-29 “Statistical Aspects of Deterministic Dynamics”)

Kişisel olarak etkinliğe dördüncü Fizik Haftası'ndan beri katılarak okuldaki fizik derslerimin yanında konunun doğrudan içinde olan öğrencilerden, çoğu zaman deneme-yanılma ile öğrenilen birçok deneyim ve bilgi edinme fırsatı bulup hala devam eden birçok güzel arkadaşlıklar edinme fırsatım oldu. Etkinliğin en büyük handikabı belki de herkesin sunumlar sırasında kafasına takılan noktayı çekinmeden dilediği kadar sorup, tartışıp tipik seminerlerdeki gibi 'anlıyormuş gibi' yapmak zorunda kalmaması... İlk Fizik Haftalarını düzenleyen dostların doktora çalışmaları artık yavaş yavaş tamamlanıp, etkinliğin organizasyon ve içeriğini bizlere devrettiğinden beri içinde bulunmaktan müthiş keyif ve tatmin aldığım bir etkinlik olduğunu söyleyebilirim.  Farklı farklı konularda seviyesi oldukça iyi dersler dinlemek isterseniz önümüzdeki hafta sizleri İTÜ'ye bekleriz. Etkinlik herkese açık olup, internet sitesi üzerindeki kayıt formunu doldurmanız yeterlidir.

Detaylı program ve tüm konuşma özetlerine 13. Fizik Haftası internet sitesinden erişebilirsiniz: http://fizikhaftasi.itu.edu.tr/
21
yorum

12 Haziran 2014 Perşembe

Yeni Mezundan Lisans Astrofizik Tavsiyeleri–1.Bölüm

Geçen haftalardaki ‘Yeni Mezundan Lisans Tavsiyeleri’ serisinin üzerine, kendi alanım hakkında benzer formatta bir yazı yazmak istedim. Bir önceki yazılar fizik lisans hayatını, genel fizik temellerinin ötesinde ağırlıklı olarak gözlemsel/deneysel/hesaplamalı tarafta ele alıp, aralarda belirli bir konu üzerine özelleşme kısmını çeşitli araştırma dersleri ve çalışmalarıyla üstü örtük bir şekilde çiziyor. Bu yazıdaki amacım ise, eğer yüksek lisans ya da doktorada astrofizik alanında devam etmeyi planlayorsanız, lisans boyunca aşama aşama her kademede neler yapılması, nelere dikkat edilmesi ve hangi kaynaklara başvurulması gerektiği üzerine gene kendi deneyimlerimden yola çıkarak bir referans kaynak oluşturmak. Bu yazıda belirteceklerimin astrofizik özelinde her alt başlık için de geçerli olmayacağının farkındayım ama en azından ilk üç başlık az çok astrofizik temelleri atmak adına konuya ilgi duyan birisi için yönlendirici, faydalı noktalar içerecektir. Ana başlıkları her ne kadar sınıf sınıf yazmasam da belirteceğim dört aşama üç aşağı beş yukarı birinci sınıftan son sınıfa kadar sürekli bir tayf oluşturuyor. Yazı dizisi iki bölümden oluşuyor: ilk bölümde ‘Astronomiye İlk Adım’ ve ‘Astronomiye Giriş’, ikinci bölümde ise ‘Astrofiziğe Giriş’ ve ‘Kozmoloji-Yüksek Enerji Astrofiziği’ başlıkları yer alıyor.

Tekrar hatırlatmak gerekirse; yakın zamanda mezuniyetimle birlikte Boğaziçi Fizik bölümünde geride bıraktığım senelerin hem tekrar üzerinden geçmek hem de yaptığım/yapmadığım/yapamadığım şeyleri kendi deneyimim ışığından buradan paylaşamak istedim. Bütün değerlendirmeler naçizane, kendi görüşlerimi yansıtmakla beraber doğruluğu ya da evrenselliği üzerine herhangi bir iddiam bulunmamakta.. Dolayısıyla yazılanları belki de sadece ‘öz-değerlendirme’ ve ‘öneri/tavsiye’ şeklinde algılamak gerek..

Astronomiye İlk Adım
  • Astronomi konusu, özellikle fizik bölümünde okuyan bir kişi için geçmişte özel bir deneyim ya da ilgi durumu olmadığı takdirde genelde uzaktan bakılan, çoğu zaman tüm lisans hayatı boyunca en ufak bir ders almadan es geçilen bir alan. Ama diyelim ki bu konuyu en temel düzeyde öğrenmek istemeye karar verdin ve çocukluktan beri merak ettiğin yıldızlar, gezegenler, galaksiler hakkında birşeyler okumak istedin.. İlk etapta konuya ‘yumuşak’ bir giriş için astronomi konusunda genel okuyucuya hitap eden bir dille yazılmış fakat içerdiği konuları etraflıca ele alıp her satırından yepyeni şeyler öğreneceğin Astronomy Today kitabını alıp şöyle baştan sona, ağzın açık kala kala okumanı öneririm. Bu kitaptaki konuların anlatımı ve onlara eşlik eden grafikler, görseller şu anda bile yeni bir kavram öğrendiğimde dönüp dönüp baktığım nitelikte. Kitapta herhangi bir denklem bulunmuyor, dolayısıyla daha birincisi sınıfta kolaylıkla okunabilecek bir kaynak. İlk adım olarak bu tip bir kitaptan, astronomideki temel kavramları, konu edilen gökcisimleri ve sınıflandırmaları, en önemlisi bu bilgileri bize onca uzak ve bizle bağlantısı çoğu zaman sadece elektromanyetik dalga olan cisimlerden hangi dahice yöntemler kullanarak elde ettiğimizi iyice öğrenmelisin. Örneğin bir paralaks metodu, ya da başka yıldızların etrafındaki gezegenleri keşif metodları gibi astronominin çok temel yöntemlerini en azından aklında biraz resmetmeye başlamalısın.
1
    • Opsiyonel olarak, astronomi konusuna ilgi duyduğunu göz önünde bulundurarak, konuya motivasyonunu sadece kağıt üzerindeki ‘ders notları’ ve kitaplardaki etkileyici resimlerin ötesinde, biraz sahaya inerek, küçük bir dürbün ya da teleskop ile gözlemler yapmanı, kısacası ‘amatör astronomi’ alanını keşfederek bu konuyu bir taraftan da hobi haline getirmeni öneririm. Biliyorum en  başta teleskop gibi bir aletin ulaşılmaz, müthiş pahalı olduğunu düşünüyorsun ama dedenden kalma bir dürbünü ufak bir tripoda takıp Ay’a batığında kraterlerin tüm detayını, Jüpiter’e baktığında dört büyük Galileo uydusunu ve biraz güç olsa da Satürn’ün halkasını seçebileceğini iddia ediyorum, inanmıyorsan hemen dene ve beni yalancı çıkar! Astronominin en güzel tarafı, uğraştığı konu olan gökyüzünün bir çift göze sahip herkes için açık bir laboratuvar olması(evet çıplak gözle dahi neler yapılacağını bilsen hayret edersin!). Dolayısıyla böyle ufak çaplı, keşif şeklinde çalışmalar seni konuya daha fazla bağlayıp müthiş derecede bilinçlendirecek, bunların yanında nur topu gibi bir de hobin olacak.. İnsanın hobisini iş olarak yapması gibi bir keyif yok, haberin olsun.. Bu konuda Türkçe’de yayınlanmış çok güzel kitaplar var örneğin biraz fikir vermesi açısından geçmişte üzerinde birşeyler yazdığım ‘Yıldızların Altında Bir Yıl’ tüm bu pragrafta anlattığımı etkileyici bir dil ile anlatıyor. Dediğim gibi bu madde tamamen ‘opsiyonel’.. İlerde göreceksin, teleskoptan bir kere bile bakmamış astrofizikçiler tanıyacaksın; iyi astrofizik yapmak için gözlem yapmış olmanın bir ön şart olmadığını göreceksin fakat çalıştığım objeleri ufak bir çaba sarf edip gözümü küçük bir teleskoba dayayarak görebiliyorsam neden bunu yapmayım ki? Parçacık fizikçiler, katı halciler ne yapsın peki? Bu konuda Türkçe’de yayınlanmış en kapsamlı rehberlerden biri Alp Akoğlu’nun hazırladığı “Gökyüzü Gözlemciliği’ el kitabı.. Mutlaka göz gezdirmelisin..
      1
        • Bu aşamada yapılacak bir başka şey ise ikinci maddeyle bağlantılı olarak dünya genelinde yayınlanan basılı amatör astronomi dergilerini takip etmek: İngilizce: Astronomy Magazine, Sky&Telescope Magazine; Fransızca: Ciel et Espace; Almanca: Sterne und Weltraum gibi.. Bu dergiler genellikle astrofozikçilerin veya konunun uzmanı bilim yazarlarının astronomi konusundaki gelişmeleri genel okuyucu kitelesine anlaşılabilir şekilde aktardıkları, aynı zamanda amatör astronomlar için çeşitli pratik bilgiler ve tekniklerin yer aldığı müthiş yararlı kaynaklar.. Konuların içeriği öylesine yoğun ki, teknik bir formatta olmasalar dahi bu dergiler astrofizik hayatın boyunca sana her ay eşlik edecek, takip etmeye ne kadar erken başlarsan o kadar iyi edersin. Yine buna paralel, konuyla ilgili haftalık ve aylık yayınlanan çok kaliteli sesli-yayınlar(podcast) mevcut. Bunlardan benim favorilerim: Starstuff, Jodcast, Planetary  Radio ve Big Picture Science.. İstanbul trafiğinde kulaklığını takıp zaman geçirmek için bire birler, söylemesi..
          Astronomiye Giriş
          • Konuya ilk aşamada ısınma ve genel fikir edinme adımlarından sonra bu noktada artık yavaş yavaş astronomiye sistematik bir şekilde eğilmeye başlıyoruz. Artık işin içine basit de olsa matematik ve fizik giriyor, çeşitli gözlemsel tekniklerin detayları dahil olmaya başlıyor. Bu noktada, tam da bu seviyeyi çok iyi gözeten, konuya meraklı birinci ve ikinci sınıf öğrencileri göz önüne alıp hazırlanmış, temel diferansiyel denklemin ötesinde hiç bir matematiksel arkaplan beklemeyen fakat buna rağmen ele aldığı her konuyu oldukça etraflıca anlatan harika bir kitap: ‘Astronomy – A Physical Perspective’ (Marc L. Kutner). Astronomy Today’de ele alınan tüm konuları bahsettiğim şekilde ele alan bu kitap konuya dair geliştirdiğin genel düşüncelerin arasındaki boşlukları yavaş yavaş doldurmaya başlayacak.
            1
              • Astronomiye giriş kısmında mutlaka bahsetmem gereken, geçen yazı dizisinin 1.sınıf kısmında sözünü ettiğim ‘zarf-arkası’ ve ‘order-of-magnitude’ hesabı yapabilme becerisi.. Bu konu iyi bir astronom ve astrofizikçinin ‘alet çantasındaki’ paha biçilmez bir beceri özelliğini taşıyor. Astronomide sürekli çalışacağın ‘astronomik rakamları’ manipüle etmek, bunlar üzerinden elde ettiğin ‘kaba’ sonuçları yorumlamak ve belki de en önemlisi ‘ölçekleme’ kavramını kafana iyi oturtmalısın.. Fizikteki ‘küresel inek yaklaşımını’ bu aşamada gerçek anlamda uygulamayı öğrenmen gerekecek. Önereceğim kaynaklar için bir önceki yaz dizisine başvurabilirsin.
                moo
                  • Geçen yazı dizisinde önerdiğim, ikinci sınıf itibariyle alıp takip edebileceğin, bölümde açılan ‘Astronomiye Giriş’ dersi, astronomiye tam anlamıyla bir matematiksel ve fiziksel bir giriş olacak. Bu derste göreceğin hem temel astrofiziksel kavramlar hem de gözlemsel yöntemler senin her aşamada yanında olacaklar; o yüzden temelleri atarken kavramlar üzerinde oturup epey düşünmeni, ders materyalleri ve özellikle konuyla ilgili bulduğun problemlerle bolca zaman geçirmeni tavsiye ederim. Özellikle, astronomların fizkçileri bu alandan uzak tutmak için kasıtlı olarak geliştirdikliklerinden şüphelendiğim ‘parlaklık-kadir sistemini’ ve  Hertzsprung-Russell(HR) diyagramını çok iyi anlamaya bak. Özellkle HR diyagramındaki eksenlerdeki parametrelerin gözlemsel olarak ve teorik olarak nasıl elde edildiği, bu diyagramın renk-renk, renk-kadir diyagamlarıyla nasıl bir ilişkisi olduğunu etraflıca öğrenmeye çalış. Hatta yapabiliyorsan git bir yıldız katalogundan verileri çek ve kendi HR diyagramını oluştur(Bölümde aldığım Deneysel Fizik dersinde Erkcan(Özcan) hocamın yaptığı bir R uyulaması sana fikir verecektir). Bu derste referans kaynak için kullanılabilecek Erika-Bohm-Vitense’nin efsane üçlüsü ‘Introduction to Stellar Astrophysics’ kitabını öneririm.. İlk kitap temel astronomi kavramları ve gözlemlere eğilirken, ikinci kitap artık yavaş yavaş temel astrofizik kavramlarına giriş yapıyor.. İkinci ve üçüncü kitaplar bünyeyi biraz zorlayabilir ama ileri seviye konu ve yöntemlere önceden göz ucuyla aşina olmak her zaman kârınadır; üçüncü sınıfta yapacakların için ufak bir ‘teaser’ gibi düşün.. Astrofizik bu dersle birlikte yavaş yavaş gerçek yüzünü göstermeye başlayacak, ilk etapta oldukça karmaşık görünen, onlarca parametreli denklemlerin üstesinden nasıl geleceğini yavaş yavaş öğreneceksin, merak etme.
                    1
                    En “sade” haliyle astrofizik.. Onlarca parametreli denklemlerle her karşılaştığımda hissettiklerimi ne de güzel ifade etmiş..
                      • Öğrenmeye başladığın temel kavramları ve yöntemleri bir taraftan da laboratuvar şeklinde uygulama isteği duyacaksın ama Türkiye’de ne yazık ki yüksek lisansa gelip konu üzerinde araştırma yapmaya başlamadan ne bir gerçek gözlemsel veri görürsün, ne de bunlar üzerinde ufak bir takım hesaplamalar ve analizler yaparsın.. Olaya bu denli Fransız kalmamak adına, giriş dersinde gördüklerini hemen uygulamak için sana muhteşem bir program önereceğim: SalsaJ. Bu program ‘Hands-on-Universe’ adında bir eğitim ağının geliştirdiği ve temel amacı lise öğrencilerini(!) gerçek gözlem verileriyle tanıştırıp gerçek astronomi biliminin nasıl yapıldığını tattırmak olan, çok kolay kullanılabilir bir arayüze ve programla yapabileceğin sayısız aktiviteye sahip bir program. Sana SalsaJ’yi ne kadar övsem azdır, o yüzden gidip indirip en az bir aktivitesini yapmadan gidersen, tüm bu yazıları yazmak için saatlerini harcayan yazar olarak hakikaten gözüm açık gider, o derece.. Yapman gereken programı indirip kurarak, internet sayfasındaki Cepheid değişken yıldızlardan, Samanyolu Galaksisi merkezindeki karadeliğe, Mars’taki volkanlardan Exoplanetlere kadar çeşili konulardaki aktiviteleri gözüne kestirip, aktivite sayfasından sana sağlanan gerçek verileri indirmek, yönergelerden de yardım alarak analiz etmek.. Daha asronomiye giriş aşamasındaki bilgilerinle neler yapabildiğini görünce şaşıracaksın.. Bu program için özel geliştirilen bir proje var ki bunun için ayrı bir yazı hazırlamayı planlıyorum: Salsa Radyo Teleskop Projesi. Bu projede İsveç’te iki radyo teleskop dışarıdan ilgili herkese ücretsiz, hiçbir beklenti içinde olmadan kullanıma açık ve sen de önceden randevu alıp sisteme ufak bir program kurarak bağlanarak gözlemler yapabiliyorsun. Örneğin bu teleskoplarla yapılabilecek Samanyolu Galaksi Dönüş eğirileri ve haritalama projelerinin adım adım anlatıldığı muhteşem bir Kullanıcı Rehberi var(Türkçe çevirisi de çok yakında bu sayfaya eklenecek). Her astrofizikçi adayı lisans öğrencisinin mutlaka değerlendirmesi gereken bir fırsat bu... Bu teleskoplardan aldığın verileri SalsaJ ile ya da biraz programlama biliyorsan bu veriler için özel geliştirilmiş Matlab kütüphanelerini kullanarak analiz edebilir, ortaya güzel bir bilimsel çalışma çıkarabilirsin. Konuyla ilgili geçen yıl İTÜ Fizik Haftasın’da yaptığım sunumun pdf haline de şu bağlantıdan erişebilirsiniz: .pdf(3MB)
                        4
                          • Bir önce bahsettiğim başlığa benzer bir şekilde, bu sefer konu olarak biraz daha dar, fakat yapabileceklerin anlamında da bir o kadar zengin bir kaynak da yüksek enerji astrofiziği alanında X-ışını astrofiziği özelinde yapabileceğin çeşitli projeler.. Lise seviyesinde matematik ve temel fizik kavramları kullanarak süpernovaların genişlemelerinden, nötron yıldızlarının dönüş hızlarını hesaplamaya, uzak bir kuazarın uzaklaşma hızından bir galaksi kümesinin merkezindeki gazın sıcaklığını bulmaya kadar çok çeşitli ve müthiş öğretici aktiviteler bunlar.. Astronom ve astrofizikçilerin sıklıkla kullandıkları ds9 programı ile yapıyorsun tüm bu analizleri ve temel ‘order-of-magnitude’ hesabıyla birçok sonuca varıyorsun. Sözü geçen aktiviteler Chandra X-Işını Uzay Teleskobunun sitesindeki ‘Chandra Education Data Analysis Software and Activities’ sayfasındaki başlıklardan yola çıkarak hazırlanmış. Bu sayfanın arayüzü epey eski olduğundan çok erişebilir olmasa da iyi bir kaynak; fakat asıl vermek istediğim bağlantı bu aktivitelerden yola çıkarak bu yılın başında Coursera’da Rutger Ünv.’den efsane kişilik Terry A. Matilyski’nin şu ana kadar izlediğim en iyi ders olan ‘Analyzing the Universe’ dersi.. Dersin videolarına ve arşivine Coursera’nın sayfasından kayıt olup hala erişebiliyorsun.. Derste her hafta farklı tip bir kaynak üzerinde durulup hem astronomi hem de veri anlamında oldukça detaylı bir şekilde ama dediğim gibi bir lise öğrencisinin dahi yapabileceği şekilde inceleniyor(abartmıyorum yahu..) Dersin yanında her hafta verilen ödevlere de mutlaka bakmalısın çünkü her ödevde ayrı bir senaryo daha ele alınıp farklı farklı konularda aydınlanmaya devam ediyorsun. Bu dersi takip ettikten sonra, kendi bölümlerimizde astronomi dersinde tahtada yok nötron yıldızıydı, yok karadelikti, yok efendim galaksi kümesiydi diye saatlerce kavramsal olarak resmetmek için şekilden şekile girileceğine bu yöntem neden uygulanmaz diye sorgulamaktan hal oldum, izle sen de öyle olacaksın.. Kısacası bu fırsatı kaçırma, ilerde astrofizikte özellikle veri analizi yapmak için gereken hemen hemen tüm becerileri burada kazanabilirsin, bilgin olsun..

                          image
                          • Son olarak bu aşamada, bir önceki yazı dizimin ilk senesinde özellikle üzerinde durduğum programlama ve bilgisayar becerilerini mutlaka ama mutlaka geliştirmeye başlamalısın.. Bu beceriler seni ilerleyen zamanlarda astrofizik araştırmalarına hızlıca girebilmeni ve özellikle analiz kısmında oldukça sağlam bir zemine basmanı sağlayacak. Dil olarak ise önerim kesinlikle Python gibi bir script dili ve Linux işletim sistemi öğrenmen.. Astronom ve astrofizikçilerin Python’u ne kadar sevdiğini gördüğünde şaşıracaksın (bknz: AstroPy)..
                          Bir yazıda toparlayabileceğimi düşünüp, yazarken konu konuyu açtığından iki parçaya ayırmak durumunda kaldığım bu yazı dizisi, bir sonraki bölümüyle ‘Astrofizik’e Giriş’ ve ‘Kozmoloji-Yüksek Enerji Astrofiziği’ başlıklarıyla devam edecek.. Her zamanki gibi önerileriniz ve “burası olmamış, bence bu böyle değil” gibi yorumlarınızı bekliyorum.. Ayrıca yazılardan yararlanıyorsanız ufak bir yorum bırakarak, en azından saatlerce emek verdiğim bu yazılarla ‘boşluğa haykırmadığımı’ bilmek adına ufak bir geri bildirim sağlayabilirsiniz.
                          2
                          yorum

                          28 Mayıs 2014 Çarşamba

                          Yeni Mezundan Fizik Lisans Tavsiyeleri – 2. sınıf

                          Fizik lisans öğrenim hayatı konusunda tavsiyelere 2. sınıf’a dair olan yazı ile devam ediyoruz. Birinci sınıfa dair olan yazıyı incelemek için aşağıdaki bağlantıyı kullanabilirsiniz:

                          Yeni Mezundan Fizik Lisans Tavsiyeleri – 1. sınıf

                          Tekrar hatırlatmak gerekirse; yakın zamanda mezuniyetimle birlikte Boğaziçi Fizik bölümünde geride bıraktığım senelerin hem tekrar üzerinden geçmek hem de yaptığım/yapmadığım/yapamadığım şeyleri kendi deneyimim ışığından buradan paylaşamak istedim. Bütün değerlendirmeler naçizane, kendi görüşlerimi yansıtmakla beraber doğruluğu ya da evrenselliği üzerine herhangi bir iddiam bulunmamakta.. Dolayısıyla yazılanları belki de sadece ‘öz-değerlendirme’ ve ‘öneri/tavsiye’ şeklinde algılamak gerek..

                          2. Sınıf
                          • Birinci sınıfın ardından bu yıl, temel klasik kavramlar üzerine devam eden fizik dersleri almaya devam edeceksin. Bunlardan biri ‘Elektrik ve Manyetizma’, diğeri ise ‘Optik/Modern Fizik’ dersi.. ‘Elektrik ve Manyetizma’ dersi, Coulomb yasası ile başlayarak dersin sonunda Maxwell deklemlerini çıkarana kadar ileride alacağın ‘Elektromanyetik Teori’ dersinin temellerini veren bir ders. Bu derste, temel yasalar genelde integral denklemler şeklinde verilir fakat bunların gradient, divergence ve curl kullanılarak verilen ‘diferansiyel’ formlarına mutlaka aşina ol, zira ilerde hepsi karşına bu formda çıkacak.. Havuz derslerinin bir parçası olan bu ders, geçen seneki dersler mantığında geçeceğinden bu dersi de yine farklı bir kaynaktan çalışmanı öneririm. Berkeley Physics’in 2. cildi Electricity and Magnetism (E.Purcell) bu anlamda kurtarıcın olacaktır. Aynı zamanda vektör kalkülüs için önerdiği Div, Grad, Curl and all That(H. M. Schey) elinin altında olsun..
                          div
                          • İkinci fizik dersi olan ‘Optik/Modern Fizik’ dersi birçok kavramın bir arada hızlı bi şekilde verildiği, ortaya karışık bir ders niteliğinde.. Altta yatan prensiplere çok da girmeden optiğin temelleri, kırılma, girişim vs vs gibi konuların yanında kuantum fiziğine ve özel göreliliğe giriş niteliğinde her biri bir dönem alacak konuları hızlıca tarıyor olacaksınız.. Bu dersin kilit kavramları bana kalırsa, girişim kavramı, yüksek lisanstan mezun olsa da hala çoğu kişinin anlamadığı karacisim kavramı ve özel görelilik.. Dersin ışık/kuantum fiziği bölümü için destekleyici Yale’dan Shankar’ın verdiği video derslere göz atabilirsin. Özel göreliliğin, ezberleyeceğin Lorentz dönüşümlerininde çok daha derin ve keyifli bir konu olduğunu görmek için ise kesinlikle ve kesinlikle okuman gereken J. Wheeler ve E. Taylor’un ‘Spacetime Physic’ kitabı.. Bana kalırsa Wheeler’ın 'efsanevi ‘Gravitation’ kitabına benzer şekilde ‘şiir’ gibi yazılmış bir kitap bu.. Her sorusunu çözüp, her birinin üzerinde uzun uzun düşünmeni öneririm.
                          spacetime
                            Spacetime Physics’in müthiş örneklerinden biri – Jules Verne’in ‘Ay’a Seyahat’ kitabındaki özel görelilik hatasını inceliyor (Kaynak: Spacetime Physics, W. H. Freemon and Company)
                          • Bu giriş derslerinin arasında birçok konuda geçen, yeri geldiğinde bir iki tanesinin de arasında ‘bu da dalga denklemi çocuklar!’ modunda sunulan Dalga Mekaniği konusu var ki, kesinlikle ilk iki sene tüm detaylarıyla halledip kenara koyman gereken konuların başında geliyor.. Bu konuyu ayrıca zaman ayırıp Walter Lewin’in “Vibrations and Waves’ ders videolarını izleyip, yanında Berkeley Physics Courses serisinin üçüncü kitabını Waves (F. Crawford') okuyabilirsin. Bu derslerin temeli olan harmonik salınıcı ve neden birçok sistemi harmonik salınıcı şeklinde modellediğimizi, klasik dalgalar ve lineer dalga denklemini kafana oturtmadan geçmeni ilerideki ruh sağlığın için hiç tavsiye etmem! (ciddiyim..)
                          • Matematikte de iki önemli ders alacaksın ikinci yılda: ‘Lineer Cebir’ ve ‘Diferansiyel Denklemler’.. Lineer cebiri vektör, matris işlemlerinden öte alttaki soyut kavramlarla kafana oturtmalısın; vektör alanları, baz vektörleri, lineer bağımlılık/bağımsızlık gibi.. Ayrıca dersin sonunda hızlıca geçilen ‘Eigen value-eigen vektör’, Hermisyen Matris kavramının üçüncü ve dördüncü sınıfta göreceğin Kuantum Mekaniğinin can alıcı noktası, kalbi, en önemli kısmı(daha ne kadar vurgulayabilirim..) olduğunu bilerek dinle ve çalış.. Kitap olarak standart kullanılan Gilbert Strang’in mühendislik öğrencileri için yazdığı ‘Lineear Algebra and Its Applications’ yerine, aynı yazarın çok daha az bilinen fakat konunun gene en baştan başlayarak, en önemli noktalarını çok daha yoğun bir şekilde anlattığı ‘Introduction to Linear Algebra’(yeşil kitap)’ı okumanı tavsiye ederim..
                          gilbert
                          • İkinci matematik dersi Diferansiyel Denklemler ki bu dersin neden bu kadar geçe bırakıldığını yıllardır anlayamamışımdır.. Fizikteki(hatta tüm doğadaki) süreçleri ‘modellerken’ yararlandığımız diferansiyel denklemlerin ne kadar hayati olduğunu çılgın sıfatlarla tekrarlamayacağım, anladın sen onu.. Bu derse dair önerim, dersin son kısmında işlenen ‘kısmi türevli diferansiyel denklemlere’ bir fizikçi adayı olarak ayrı bir dikkat etmen.. Burada ‘ucundan azıcık’ gösterilen ‘dalga denklemi, ‘ısı denklemi’, ‘Laplace ve Poisson denklemleri’ senin tüm fizik maceranda beraber takılacağın dostların olacak, onlarla iyi anlaşmaya bak.. Kitap olarak W.Boyce & R. DiPrima’nın klasik ‘Elementary Differential Equations and Boundry Value Problems’ kitabı bence ideal.. Yanlız bu kitabı işlerken ne hikmetse yokmuş gibi davranılan, öğreneceğin ve ileride daha karmaşıklarıyla karşılaşacağın bu diferansiyel denklemleri standart çözme yöntemi olan ‘nümerik metodları’ sen sakın ihmal etme! Kitapta ayrı bi bölüm olarak verilen bu konuda özellikle Euler ve Runge-Kutta metodlarını öğrenip geçen yıl geliştirdiğin bilgisayar becerilrinle birleştirerek, örneğin Python’da birkaç denklem çözmeye çalış derim..
                          • Fazlasıyla dolu dolu geçen ikinci yılın bir diğer kilit dersi ‘Termodinamiğe Giriş’, Boğaziçindeki ismiyle ‘Introduction to Thermal Properties of Matter’. Bana kalırsa fizikte düşünme şekli, metodları en ‘soyut’ olan derslerden biri bu konu ve sen sen ol Termodinamiğin üç yasasının tanımını  en azından kafana oturtmadan geçme.. Bu dersin ve belki de istatistiksel mekaniğin  en can alıcı kavramı ‘Entropi’ üzerine haftalarca düşünmen gerekecak.. Ayrıca çok temel istatistiksel fizik hesaplamalarına, örneğin bir bölüşüm fonksiyonu(partition function), dağılım fonksiyonu(distribution funcion), enerji durum yoğunluğu, Maxwell-Boltzman dağılımı kavramları bu dersin en kritik kavramları.. Bunları iyi anlaman seni son sınıfta alacağın ‘İstatistiksel Mekanik’ dersinde müthiş rahatlatacak; millet kalemini kırarken sen integrallere diz çöktürüyor olacaksın… Bu dersin bence ikinci sınıf lisans seviyesindeki ideal kitabı yine Berkeley Physics Courses serisinden(adamlar ne seri hazırlamış arkadaş..) Reif’in ‘Statistical Physics’ kitabı (Reif’in bir ileri seviye ‘Fundamentals of Statistical and Thermal Physics’ ile karıştırma-onun sırası dördüncü sınıfta gelecek).. Termodinamikteki hepsi birbirinden kolay görünen fakat her biri birbirinden karmaşık olan temel kavramları tamamıyla farklı bir bakış açısından öğrenmek için zora düştüğünde Feynman Lectures in  Physics(I. Cilt) her zaman yardımına koşacaktır, unutma..
                          Statistical Physics Berkeley Physics Course Vol 5
                          • Bu yıl, geçen seneki bilgisayar becerileri geliştirme kısmına muadil, bir taraftan onu da destekleyen fakat en önemlisi yakın gelecekte peşinde koşacağın ‘araştırma olanakları’ için işe yarayacak bir önerim var: otur boş zamanlarında biraz İstatistik öğren.. Nerden çıktı bu İstatistik diye soracaksın, normaldir.. Ortalama bir fizik öğrencisi genellikle bunu hep sorar ama yüksek bir olasılıkla bu konuya dair birşey yapmadan mezun olur gider.. Bir önceki cümlemde altı çizili her bir sözcüğün dahi birebir istatistikle ilgili olduğunu söyleyip, fizikte gözlem/ölçüm/deney yapma süreçlerinin ve bunlardan elde ettiğin verileri analiz edip sonuçlar çıkarma süreçlerinin çok büyük bir kısmında istatistiksel yöntemler kullanacaksın bilesin.. Ancak bu konuyu, yüksek lisansta-doktorada başın sıkışınca yarım yamalak öğreneceğine şimdiden temellerini atmakta fayda var.. İlk etapta fizikteki uygulamalarına çok takılmadan, standart bir ‘İstatistiğe Giriş’ çalışması benim önerdiğim.. Fikir vermesi için, kaynak olarak da şu muhteşem kitabı öneririm: ‘OpenIntro Statistics’.. Kitap ücretsiz ve yanında kitapta verilen örneklerin veri setleriyle birlikte dağıtılıyor.. Kitabın yazarlarından Duke Unv.’den Mine Çetinkaya’nın ve ekibinin geliştirdiği şu online-lab Datacamp müthiş destekleyici olacaktır. Aynı kişinin Coursera’daki muhteşem video-dersi ‘Data Analysis and Statistical Inference’ da harika bir kaynak.. Dediğim gibi bu bir ‘yan-proje’ olarak,geleceğe yatırım amaçlı, çok fazla takılmadan ama temel kavramları gündelik örnekler üzerinden giderek kafana oturtmaya çalış.. Datacamp üzerinden, öğrenilmesi çok  kolay olan R dilini de bir taraftan öğrenirsen, ilerde veri analizinde Python’un sağlayacağı hafiflemeden bile daha fazlasını deneyimleyeceksin, benden söylemesi..
                          • İkinci sınıfın ikinci dönemi gibi temel giriş derslerini tamamlarken ‘fizik alemini’ keşif amaçlı, çeşitli alanların giriş derslerini almayı düşünebilirsin.. Örneğin ‘Astronomiye Giriş’, ‘İklim Fiziğine Giriş’, ’Biyofiziğe Giriş’ gibi dersler hem biraz ısınmana hem de birkaç alanı ucundan tanımanı sağlayacak, seni de motive edecek olan dersler.. Bu gibi dersleri geçe bırakmak, istediğin alanı da o derece geç seçmene neden olacak.. Dersleri programına ekleyemesen de dersin hocasıyla konuşup gidip dinleyebilirsin.. Olabildiğince çok alanı giriş seviyesinde tanımak epey işine yarayacaktır..
                          • İkinci yılın başında, geçen sene için önerdiğim Erasmus ön çalışmasını, hayata geçirmek için ilk adımları atmaya başlamalısın.. Ülke ve iyi bir okul seçip ikinci dönem ya da üçüncü sınıfın ilk dönemi başvurman gerekiyor zaten(üçüncü sınıfın ikinci döneminde gidiyormuşsun gibi düşünürsek).. Okul seçerken ilk başta aklın elbet İngilizce dil kabul edenlere gidecek ama sana önerim kendini zorlayıp Fransa, Almanya gibi kendi dilini minimum seviyede ön-şart koşan okullara yönelmen.. Bununla bağlantılı olarak ikinci bir yabancı dil(İngilizce dışında) geliştirme fırsatı açılacak önüne ve bunu kesinlikle ama kesinlikle kullanmalısın.. Bu okullara başvurman için Boğaziçi’nde örneğin, başvurduğun döneme kadar en az üç dil dersi alman ve o dönemde de dördüncü seviye dil dersine kayıtlı olman bekleniyor.. İkinci bir yabancı dil öğrenerek, muhtemelen ilerde son sınıfta yaşıtların master başvurularından çoğunlukla Amerika kapısına yığılmış(ve çoğu eli boş dönerken) sen çok az efor sarf ederek, bursunu koluna takmış Avrupa’ya yüksek lisansa gidiyor olacaksın(Almanya, Fransa gibi ülkelerde birçok yüksek lisans programı ülkenin kendi dilindedir bu arada).. Bir dil bir insan, n dil n insan muhabbetine girmiyorum bile.. Bu işi önceliklerin arasına koymanı tavsiye ederim..
                          • Artık yavaş yavaş fizik konusunda aklında birşeyler canlanmaya başladığına göre, bunun derslerin yanında geniş bir kültür olduğunu da kavraman gerekiyor.. Bu anlamda sana önerim muhtemelen kütüphanenize her ay düzenli olarak gelen Physics Today ve American Journal of Physics(AJP) dergilerine boş zamanlarında göz gezdirmen.. Physics Today, profesyonel fizikçilerin kendi konularını alanları dışındaki fizikçilere anlatmak amacıyla yazdığı 'oldukça anlaşılır’ yazılardan oluşuyor; AJP ise çok daha pedagojik bir dergi ve lisans seviyesinde birçok ilginç konuyu farklı farklı yöntemlerle sunan harika makaleler içeriyor. Fizik kültürü demişken, artık arada sırada bölümün panolarında gözüne çarpan haftalık bölüm seminerlerine de kafanı uzatma zamanın geldi de geçiyor.. ‘Colloquium’ denen bu konuşmalar, her hafta bir hocanın ev sahipliğinde davetli bir konuşmacının genel bir fizikçi kitlesine hitaben yaptığı ilginç konuşmalardan oluşuyor.. İlk etapta konuşmaların muhtemelen 5-10. dakikasında kopacaksın ama dert etme; ortamı biraz gözle, insanlar neler konuşuyor kulak kabart ve en önemlisi bol bol kurabiye yiyip bedava kahve iç Smile
                          phd0209
                                                                          Telif Hakkı: PhD Comics
                             
                          • Bütün bu iki yıllık çalışmalarımızı(özellikle bilgisayar becerileri,istatistik ve programlama bilgini göz önüne alarak) ara aşama olarak bir sonunca vardırmak anlamında sana önerim, bölümde gözüne kestirdiğin deneysel/gözlemsel/hesaplamalı çalışmalar yapan bir hocanın kapısını çalıp, kendini ifade ederek birşeyler öğrenmek istediğini söylemek(teorik çalışmalara girişmek için epey fırın ekmek yemek gerekiyor-ilk etapta deneysel takılmak en makulü-bundan anlaşılmasın ki deneysel taraf pek kolay-sana kimse ‘kan, ter ve gözyaşı’ biraz da doğayı anlama keyfi dışında hiçbirşey vaat etmiyor,unutma).. Çok iddialı girmene gerek yok, karşındaki kişi genel anlamda senin neler bildiğini kestiriyor zaten ama edindiğin becerileri özellikle vurgulaman ve bunları geliştirmek istediğini, geleceğe yönelik bir şeyler denemek istediğini anlatmalısın.. Kişi seçimi tamamen sana kalmış, olumlu sonuç edinmek adına ilk aşamada sana önerim bir Post-doc(doktora sonrası araştırmacı) ile birşeyler yapmak.. Çünkü, bu gibi genellemeler her zaman geçerli olmasa da, post-doc’lar oldukça dinamik araştırmacılar ve akademinin hiyerarşik yapısına daha entegre olmamış kişiler oluyorlar.. Özellikle yakın zamandaki doktora ve diğer post-doc çalışmalarında beraber çalıştığı insanlarla aktif bağlarını hala koruyor oluyorlar(bunun nasıl işe yarayacağı üçüncü sınıfta belirginleşecek). Fakat en önemlisi seninle birlikte öğrenmeye açık ve oldukça destekleyici olabiliyorlar.. Bunları başka bir hocada da buluyorsan ne ala, düşünmeden direkt kapısını çal.. Fakat bana kalırsa, Prof’lar zaten bir sürü ders yükünün yanında, bir taraftan da yüksek-doktora öğrencileriyle uğraşıyor olacaklar, kendilerinden zaman alabilmen için bile ekstra ekstra efor sarf etmen gerekecek.. İleride zaten onlarla çalışıyor olacaksın, daha bi dur, ısınma turları dedik dimi? Beraber çalışacağın kişi, sana muhtemelen biraz oynaman için basit birkaç problem verip senin neler yapabildiğini gözleyecek, bir şeyler yapabiliyorsan emin ol ilişkiniz hep beraber ufak bi proje geliştirmeye kadar ilerleyecektir.. Dönem içerisindeki bu ‘tanışma-anlaşma’ faslının ardından yazın üzerinde çalışacağın projen muhtemelen hazır.. Şunu da eklemek gerek ki,bu gibi çalışmalara elbette zaman ayır fakat gerektiğinden fazla da ‘ciddiye’ almaman gerek.. Bunu bir keşif olarak gör; karşındaki kişiye müthiş bir ‘sorumluluk’ hissi geliştirmene gerek yok; temel sorumluluklarını yerine getirdikten ve çalışma disiplini içinde karşılıklı anlaştıktan sonra baktın hocanın yaptığı iş seni pek heyecanlandırmıyor, noktayı koyup yeni maceralara yelken açmaya hazırlıklı ol..
                          • En son olarak, artık yavaş yavaş uçuşa geçmeye başlamak adına, iki sene boyunca aldığın klasik fizik derslerinin üzerine üçüncü sınıfın temelini oluşturması açısından ve tüm bunların günümüz fiziğinde nereye oturduğunu en azından hayal meyal görmek için yazın oturup ‘Klasik Mekanik’ ve ‘Kuantum Mekaniği’ çalışmanı öneririm.. Elindeki matematik ve fizik ‘alet çantan’ bu konular kafa göz girebilmek için fazlasıyla yeterli noktada emin ol.. Sana tavsiyem Suskind’in ‘Theoretical Minimum’ serisindeki şu üç dersi en azından yarılarına kadar izlemen: Classical Mecanis, Quntum Mechanics ve Special Relativity.. Ders başlıkları korkutmasın; Suskind amcam bu dersleri Standford ‘Yaşam Boyu Öğrenme Enstitüsünde’ koca koca amcalara-teyzelere anlatıyor hobi niyetine (adamların hobi anlayışına gel..) dolayısıyla dersler gayet anlaşılır düzeyde(popüler lecture falan değil yanlız, gayet çatır çatır matematik var..)
                          Bu önerilere eklenmesini düşündüğünüz, ‘burası bence böyle değil’ dediğiniz fikirleri yorumlar kısmında paylaşmanızı bekliyorum. Fizik lisans maceramızın üçüncü bölümü olan ‘3. Yıl’ yazısı da çok yakında…
                          0
                          yorum

                          29 Temmuz 2012 Pazar

                          Haftadan geriye kalanlar - 29 Temmuz'12

                          Uzun zamandır aklımda, çalışmalarımla ilgili haftalık değerlendirme yazıları yazmak var; biraz daha "hafıza kaydı" niteliğinde, geriye dönüp baktığımda benim için de birşeyler ifade edecek türden şeyler.. Son bir aydır yaz okulunda olduğum ve takip ettiğim üç dersle oldukça yoğun bir dönem geçirdiğim için öğrendiğim yada karşılaştığımda heyecanlandığım fizik-matematik ya da benzeri başlıklardan konuları buradan paylaşayım istiyorum..

                          • Bu haftanın başında Matematiksel Metodlar dersinde "Perturbation Theory"ye başladık. Geçen haftaki vektör uzaylarının üzerine ufak bir uygulama niteliğinde bir dersti aslında, toplam iki saatlik. Perturbation Theory fizikte sıklıkla kullanılan bir araç; sistemlerin ufak değişimler (perturbasyonlar) altında nasıl davrandıklarını karakterize ediyoruz. Elimizde davranışını bildiğiniz bir sistem var ve bunun üzerine ufak bir perturbasyon uygulayarak vereceği karşılığa, ilk sistemin vereceği cevabın üzerine derece derece düzeltmeler ekleyerek yaklaşımlar oluşturuyorsunuz. Somut bir örnek vermek gerekirse; örneğin elimizde özdeğer(eigenvalue) ve bunlara karşılık gelen özvektörlerini (eigenvektörler) bildiğiniz bir matrisiniz var. Bu matrisin komponentleri üzerinde ufak değişimler yaptığımızda sistemin eigenvalue ve eigenvektörleri nasıl değişecek diye soruyoruz? Çözmek istediğimiz sistem şöyle bir şey: \[H |n \rangle = \lambda_n |n\rangle\] H matrisimiz ise çözümlerini bildiğimiz sistemimiz ($H^o$) ve üzerine uygulanan perturbasyonun( $H'$ ) toplamı: \[ H = H^o + H'\]  $H^o$ için çözümümüz ise: \[ H^o |n^o\rangle = \lambda_n^o |n^o\rangle\] Değişimlerin çok küçük olması nedeniyle bulacağımız sonucun değişime uğramamış sistemin cevabına çok yakın olacağını biliyoruz ama soru ne kadar yakın olduğu!  \[\lambda_n =\lambda_n^o + düzeltmeler\] \[|n\rangle = |n^o\rangle + düzeltmeler\] Küçük düzeltme terimleri $H'$ matrisi ile $H^o$ matrisinin baz vektörlerinin bir takım iç çarpımları sonucu elde edilebiliyorlar. Kuantum mekaniğinde özellikle hayati bir öneme sahip perturbasyon teorisi; bunun yanında birçok alanda daha kullanılıyor.
                          • İkinci olarak, Coursera'da takip ettiğim Kuantum Mekaniği ve Kuantum Hesaplama dersinde bu hafta dolaşık durumlar ve bunlarla ilişkili olarak EPR Paradoksu konu ediliyordu. İlk derslerde özellikle kuantum bilgi kavrramının en önemli özelliği olan bilgiyi taşıdığın durumların klasik olandan farklı olarak süperpozisyon durumunda bulunabileceği üzerinde durulmuştu. Örnek vermek gerekirse; elimizde bir elektronumuz var ve bu elektron atomun içerisinde iki enerji seviyesinden birinde bulunuyor olsun. Bu enerji seviyelerine sırasıyla $|0\rangle$ ve $|1\rangle$ diyelim.. Elektron bu durumlardan herhangi birinde bulunabileceği gibi her iki durumun birleşimi(süperpoziyonu) olan şöyle bir durumda da bulunabilir: \[ | \psi\rangle = \alpha_1 |0\rangle + \alpha_2 |1\rangle \] Durumların önündeki sayılar ( $\alpha_i$ ) elektronun bu durumlarda bulunma olasılıklarıyla ilişkili komplex katsayılar. Şimdi, bu örnekte görüldüğü kadarıyla eğer elimizde böyle bir superpozisyon durumunda bir durum varsa, bunu oluşturan temel durumları ve katsayları elde edebilirim. Fakat öyle superpozisyon durumları var mıdır ki, elimdeki durumdan, bu durumu oluşturan temel durumları elde edemeyim? Evet, böyle durumlar var ve bunlar dolaşık durumlar(entanglement) olarak adlandırılıyorlar. Böyle durumlardan birine örnek olarak Bell durumu gösterilebilir: \[|\psi\rangle = \frac{1}{\sqrt{2}}|00\rangle + \frac{1}{\sqrt{2}}|11\rangle \] Bunların özelliği, superpozisyon halindeki durumu oluşturan temel durumlar birbirleriyle öyle iç içe geçmişler ki artık her ikisi de birbirinden ayrılamayan,birbirinden farklı hareket edemeyen bir sistem oluşturuyorlar. Örneğin bir ölçüm aldığınızda elinizdeki sonuca bakarak ikinci ölçümün ne olacağını %100 olasılıkla bilebiliyorsunuz. Ölçüm aldığınız parçacıklar evrenin iki ucunda bile olsa bir şekilde aralarında anlaşmışlar gibi beraber hareket ediyorlar.. Bu da Einstein'ın özel görelilik teorisine göre, bilginin ışık hızından daha hızlı iletilemeyeceği, imkansız bir şey.. Bu da bizi, meşhur EPR (Einstein - Podolsky-Rosen ) Paradoksuna görütürüyor.. 
                          • Astrofizik tarafında ise hafta başında bahsettiğim çalışmanın ilk adımlarını bu hafta hocamla ilk çalışmayı yaparak attık. İlk olarak radyasyon mekanizmaları üzerinden gidip ardından plazma konularına geçeriz diye düşünmüştük. Kitap olarak Longair'in "High Energy Astrophysics" (2nd Edition)'i takip ediyoruz.. İlk hafta "Ionisation Losses" adlı bölümü çalıştık. Yüksek yoğunluğa sahip plazma ortamlarında yüksek enerjiye sahip yüklü parçacıklar yolları boyunca karşılaştıkları elektronlarla Coulomb etkileşimlerinde bulunarak enerji kaybediyorlar (elektronlar da enerji kazanıyorlar) dolayısıla bu enerji ile elektronlar iyonlaşıyor, enerjisi artıyor ve ayrıca bulunduğu ortamı ısıtıyorlar. Elimizde belirli bir kaynaktan geldiğini ya da ilk enerjilerini bildiğimiz parçacıkların yol boyunca kaybettikleri enerjileri hesaplamak istediğimizde iyonlaşma kayıpları belli ortamlarda büyük bir paya sahip oluyorlar. Enerji kaybını hesaplamak için uzun bir integral almak gerek fakat kitapta Longair güzel bir yaklaşım ile sonucu kolaylıkla elde edilebilidiğini gösteriyor. Etkileşimin geometrisinin aşağıdaki gibi olduğunu düşünelim:
                            
                           (Kaynak : High Energy Astophysics - Longair )

                          Yüksek enerjili ve $ze^-$ yüklü parçacık(ya da iyon) $v$ hızıyla soldan geliyor. Elektronumuz $e^-$ yüklü ve $m_e$ kütleli.  İkisi arasındaki Coulomb kuvveti: \[F = \frac{ze^2}{4 \pi \epsilon_o b^2}\] Etkileşim sürecinin ortalama $\tau=\frac{2b}{v}$ olduğunu düşünürsek, etkileşim sürecince elektrona aktarılan momentum impulsu : \[ p = F\tau=\frac{ze^2}{2 \pi \epsilon_o b v}\] olacaktır. bu ifadeyi de yol boyunca karşılaştığı elektronlar için integre ettiğimizde toplam enerji kaybını kolaylıkla hesaplayabiliyoruz.

                          Bu hafta Bremsstrahlung radiation ile devam edeceğiz çalışmamıza.. Longair'daki anlatım lisans seviyesi için oldukça ileri seviye olduğu için bu seferlik Hale Bradt'in harika referans kitabı Astrophysics Processes'den çalışıyorum.

                          Bir haftadan geriye kalanlar kısaca bu şekilde.. Bunların üzerine iki tane de sınavımın olması bu haftayı öncekilerden çok daha yoğun bir hale getirdi; bu hafta sadece bir sınavımın olması nedeniyle daha verimli çalışabileceğimi umuyorum.. Önümüzdeki haftasonuki değerlendirmeye kadar göreceğiz...

                          Paylaş!

                           

                          Copyright © 2010 Gök Günce | Blogger Templates by Splashy Templates | Free PSD Design by Amuki